Unioni Europian ose Bashkimi Evropian

 

Bashkimi Evropian (BE) ėshtė njė bashkim ekonomik dhe politik i 27 shteteve anėtare qė janė tė vendosura kryesisht nė Evropė. BE-ja operon nėpėrmjet njė sistemi tė institucioneve nacionale tė pavarura dhe vendimet ndėrqeveritare tė negociuara nga shtetet anėtare. Institucionet e BE-sė pėrfshijnė Komisionin Evropian, Kėshilli i Bashkimit Evropian, Kėshilli Evropian, Gjykata e Drejtėsisė e Bashkimit Evropian, Banka Qendrore Evropiane, Gjykata e Auditorėve, dhe Parlamentin Evropian.

 

Parlamenti Evropian zgjidhet ēdo pesė vjet nga qytetarėt e BE-sė. Kapitali apo kryeqyteti de fakto i BE-sė ėshtė nė Bruksel. BE-ja gjurmon origjinėn e saj nga Komuniteti Evropian i Qymyrit dhe Ēelikut (KEQĒ) dhe Komunitetin Ekonomik Evropian (KEE), i formuar nga gjashtė vendet formuese nė vitin 1951 dhe 1958 respektivisht. Nė vitet qė kaluan komuniteti dhe pasuesit e saj janė rritur nė madhėsi me aderimin e shteteve tė reja anėtare dhe nė pushtet me shtimin e fushave tė politikave pėr tė dėrguar e saj.

 

  Traktatet e Unionit Europian

 

Traktati i Mastrihtit krijoi Bashkimin Evropian nėn emrin e saj tė tanishme nė vitin 1993. Amendamenti i fundit i madh pėr bazėn kushtetuese tė BE-sė, Traktati i Lisbonės, hyri nė fuqi nė vitin 2009.

BE-ja ka zhvilluar njė treg tė vetėm me anė tė njė sistemi tė standardizuar tė ligjeve qė zbatohen nė tė gjitha shtetet anėtare. Brenda zonės Shengen (qė pėrfshin 22 vende tė BE dhe 4 jo-shtetet e BE), Kontrollet e pasaportave janė shfuqizuar. Politikat e BE-sė kanė pėr qėllim pėr tė siguruar lėvizjen e lirė tė njerėzve, mallrave, shėrbimeve dhe kapitaleve, miratojnė legjislacionin nė drejtėsi dhe punėt e brendshme, dhe pėr tė ruajtur e politikave tė pėrbashkėta nė tregti, bujqėsia, peshkimin dhe zhvillimin rajonal.

 

Njė bashkim monetar, eurozona, ėshtė themeluar nė vitin 1999 dhe ėshtė i pėrbėrė nga 17 shtete anėtare. Nėpėrmjet Pėrbashkėsisė sė Jashtme dhe Politikėn e Sigurisė BE-ja ka zhvilluar njė rol nė marrėdhėniet e jashtme dhe tė mbrojtjes. Misioneve tė pėrhershme diplomatike kanė qenė tė vendosur rreth botės. BE-ja ėshtė e pėrfaqėsuar nė Kombet e Bashkuara, OBT, G8 dhe G-20.

 

Me njė popullsi tė kombinuar prej mbi 500 milionė banorė, ose 7.3% e popullsisė sė botės, BE-sė, nė vitin 2012, ka gjeneruar njė produkt nominale tė Brendshėm Bruto (PBB) prej 16584000000000 dollarė amerikanė, duke pėrfaqėsuar rreth 20% tė GDP globale, kur matet nė terma tė paritetit tė fuqisė blerėse, dhe pėrfaqėson mė e madhe nominale tė GDP dhe GDP PPP-ve nė botė. BE ishte marrėsi i Ēmimit Nobel tė Paqes nė vitin 2012.

 

Unioni europian

Sipėrfaqja

4,324,782 km2 

Banorė

502,486,499  (vlerėsimi 2011)

Dendėsia

116.2 banor/km2 

Gjuhė zyrtare

23

Delegat nė parlament

736

 

 

 

 

 

Pėrbėrja e parlamentit evropian:

 

   European People's Party (265)

   Progressive Alliance of Socialists and Democrats (184)

   Alliance of Liberals and Democrats for Europe (84)

   European Greens–European Free Alliance (55)

   European Conservatives and Reformists (54)

   European United Left–Nordic Green Left (35)

   Europe of Freedom and Democracy (32)

   Non-Inscrits (27)

 

 

 

 Parlamenti evropian

foto e parlamentit evropian

 

 

E tjera nė:

 

Referenca

Internet

http://www.europarl.europa.eu/portal/

http://en.wikipedia.org/wiki/European_Union

http://en.wikipedia.org/wiki/European_Parliament

http://en.wikipedia.org/wiki/Member_of_the_European_Parliament

http://en.wikipedia.org/wiki/Political_groups_of_the_European_Parliament

europarl.europa.eu

http://www.cbsnews.com/8301-204_162-57590536/european-union-wants-tougher-tobacco-warnings/

http://europa.eu/index_en.htm -ligjet, publikimet, jeta nė BE (EU)

http://europa.eu/

http://europa.eu/about-eu/countries/  shtetet e BE (EU)

http://europa.eu/about-eu/  - si punon BE (EU)

http://europa.eu/about-eu/eu-history/ - historia e BE (EU)

http://www.guardian.co.uk/world/eu

 

 

 

Nė faqe www.sokol58.com

 

Shėnoi e punoi: Sokol H. Kelmendi ing. Mitrovicė